Μεταπηδήστε στο περιεχόμενο

Η έμφυλη διάσταση στην ΚΑΛΟ και τα Κοινά

Ομάδα Εργασίας για το φύλο

(Η ομάδα εργασίας επεξεργάστηκε από κοινού την έμφυλη διάσταση στην ΚΑΛΟ και τα Κοινά.)

Ζήτημα 1: Τυπική συμμετοχή (ισότιμες ποσοστώσεις μελών, εργαζομένων, διατήρηση τέτοιων διεκδικήσεων, μετέπειτα συζήτηση για αξιοκρατία)

Μας απασχόλησε το ζήτημα της ισόρροπης συμμετοχής γυναικών και ανδρών στα εγχειρήματα τόσο σε επίπεδο μελών όσο και σε επίπεδο εργαζομένων. Υπήρξε συναίνεση ως προς τη χρησιμότητα της ποσόστωσης ως μία από τις πρακτικές που μπορούν να ακολουθηθούν καθώς η ισόρροπη συμμετοχή είναι ακόμα επίδικο. Επιπλέον, τέθηκε ως προβληματισμός το ενδεχόμενο η αυξημένη συμμετοχή των γυναικών σε ορισμένα εγχειρήματα της ΚΑΛΟ να αντανακλά την υπερεκπροσώπηση των γυναικών σε επισφαλείς θέσεις εργασίας.

Χρησιμοποιήθηκε ως παράδειγμα μια θέση εργασίας που απαιτεί σημαντική φυσική ρώμη και προβληματιστήκαμε γύρω από την έμφυλη επιλογή εργαζομένων για τέτοιου είδους θέσεις εργασίας. Προσπαθήσαμε να εντοπίσουμε πού αρχίζει και πού σταματάει η συζήτηση για το βιολογικό και το κοινωνικό φύλο, καθώς θα μπορούσε ακατάλληλος για τη συγκεκριμένη θέση εργασίας να καταστεί και ένας άνδρας που είναι μικρόσωμος και αδύναμος σωματικά. Σε γενικές γραμμές, συμφωνήσαμε ότι αποτελεί σημαντική ένδειξη ισότητας η ισόρροπη συμμετοχή με βάση το φύλο/την ταυτότητα φύλου στα εγχειρήματα της ΚΑΛΟ.

Επιπλέον, εξίσου σημαντικός είναι ο τρόπος με τον οποίο κατανέμονται οι αρμοδιότητες και το εάν υπάρχει έμφυλη κατανομή εργασιών σε ένα εγχείρημα ΚΑΛΟ. Με άλλα λόγια, θα πρέπει να λαμβάνεται πάντα υπόψη το ποιες θέσεις εργασίας καταλαμβάνουν άνδρες και γυναίκες μέσα σε ένα εγχείρημα ΚΑΛΟ, καθώς και με βάση ποια κριτήρια έχει γίνει αυτή η κατανομή (αν δηλαδή αναπαράγει τα έμφυλα στερεότυπα μιας συμβατικής επιχείρησης στην κατανομή των θέσεων εργασίας).

Ζήτημα 2: Εκπροσώπηση και συμμετοχή στα όργανα διοίκησης

Μία άλλη διάσταση που κρίθηκε ιδιαίτερα σημαντική είναι η ισόρροπη και ισότιμη συμμετοχή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και η δημιουργία των προϋποθέσεων ώστε να μην αποθαρρύνεται η ουσιαστική συμμετοχή γυναικών και ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων στα τυπικά όργανα διοίκησης, αλλά και στις άτυπες διαδικασίες διαβούλευσης και απόφασης. Ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι η συμμετοχή των γυναικών στη διαδικασία των γενικών συνελεύσεων και στη λήψη των αποφάσεων μειώνεται όσο αυξάνεται το μέγεθος (η κλίμακα) του εγχειρήματος σύμφωνα με τη σχετική έρευνα που έχει πραγματοποιήσει μέλος της ομάδας εργασίας και Υπ. Διδάκτωρ του ΑΠΘ.

Ζήτημα 3: Αμιγείς και μικτές ομάδες (εναλλακτικές ή συμπληρωματικές στρατηγικές ανάλογα με τα μέλη)

Από την προηγούμενη διαπίστωση οδηγηθήκαμε στο ερώτημα για την καταλληλότητα αμιγών ή μικτών εγχειρημάτων ως προς το φύλο και τον σεξουαλικό προσανατολισμό. Αναπτύχθηκε ένας πλούσιος προβληματισμός αναφορικά με την καταλληλότητα των δύο στρατηγικών επιλογών. Αναγνωρίστηκε η αναγκαιότητα αμιγών σχημάτων με όρους δημιουργίας ασφαλών χώρων, όπου δεν χρειάζεται το ίδιο το υποκείμενο να εξηγεί διαρκώς τα αυτονόητα για τη δική του πραγματικότητα. Επίσης, τέτοια εγχειρήματα έχουν τη δυνατότητα να δημιουργήσουν μια κοινότητα ενδιαφέροντος και να διαμορφώσουν επιδραστικό λόγο για τα ζητήματα των γυναικών και των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων. Παράλληλα, είναι σημαντικό και στα μικτά σχήματα να προωθείται η ατζέντα με βάση το φύλο. Συνοπτικά, βλέπουμε τις δύο στρατηγικές ως εναλλακτικές και συμπληρωματικές και όχι ως κατ’ ανάγκη ανταγωνιστικές.

Ζήτημα 4: Γλώσσα και επιδραστικότητα στην έμφυλη διάδραση

Προβληματιστήκαμε πάνω στο ζήτημα της γλωσσικής έκφρασης αποδεχόμενες τη σημασία του λόγου για τη διαμόρφωση της πραγματικότητας των έμφυλων σχέσεων. Συγχρόνως, ενώ αναγνωρίσαμε τη σημασία της αποδοχής της πολιτικά ορθής έμφυλης γλώσσας, αναρωτηθήκαμε για την επιδραστική της ικανότητα στα προνομιούχα υποκείμενα, καθότι ορισμένες φορές παρατηρείται το φαινόμενο κατά το οποίο ενώ άνδρες αποδέχονται τον αντισεξιστικό γλωσσικό κώδικα, δεν προβληματίζονται περαιτέρω αναφορικά με τα προνόμιά τους και τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρονται ως μέλη εγχειρημάτων της ΚΑΛΟ.

Ζήτημα 5: Η αναγκαιότητα της εκπαίδευσης

Τονίστηκε η σημασία της διαρκούς εκπαίδευσης πάνω σε ζητήματα έμφυλης καταπίεσης, ισότητας και δημοκρατίας, όχι με έναν φορμαλιστικό τρόπο, αλλά περισσότερο ως μόνιμης ανάγκης αναστοχασμού και διερεύνησης των παραπάνω ζητημάτων, καθώς και στα πλαίσια άτυπων, βιωματικών μορφών μάθησης για την πρακτική αντιμετώπιση ζητημάτων που προκύπτουν σε εγχειρήματα της ΚΑΛΟ. Στο πλαίσιο αυτής της συζήτησης, αναφέρθηκαν οι λεγόμενες «συνελεύσεις συναισθηματικής αποφόρτισης», ως μία καλή πρακτική, που υιοθετήθηκε από συνεργατικό εγχείρημα ψυχολόγων στην Αθήνα, για τη διαχείριση εσωτερικών του συγκρούσεων.

Τέλος, σημειώσαμε ότι η συγκεκριμένη ομάδα αποτελείται μόνο από γυναίκες και συμφωνήσαμε στη σημασία να διοργανωθεί μια διακριτή δράση για τη διερεύνηση της έμφυλης διάστασης στα εγχειρήματα της ΚΑΛΟ.

Σχολιασμός-Παρατηρήσεις

Στη συζήτηση που ακολούθησε την παρουσίαση των αποτελεσμάτων της ομάδας συζήτησης για το φύλο, λάβαμε σχόλια που σε ορισμένες περιπτώσεις έδειχναν την ελλιπή επεξεργασία ανάλογων ζητημάτων. Για παράδειγμα, διατυπώθηκε ο ισχυρισμός ότι η έμφυλη κατανομή των εργασιακών καθηκόντων είναι αποτέλεσμα ελεύθερης επιλογής του αντικειμένου εργασίας από πλευράς των γυναικών, καθώς πλέον υπάρχει ισότητα στην εκπαίδευση που λαμβάνουν τα δύο φύλα (οπότε π.χ. δεν δικαιολογείται το γεγονός πως λιγότερες γυναίκες καταλήγουν να ασχοληθούν με τομείς της τεχνολογίας ή των θετικών επιστημών). Προσπαθήσαμε να αντιτείνουμε ότι -παρά την τυπική ισότητα στην εκπαίδευση- τα ενδιαφέροντα και οι δεξιότητες των ατόμων δεν διαμορφώνονται αυτόνομα σε ένα κοινωνικό κενό, και ότι η πατριαρχία είναι ένας βαθιά ριζωμένος δομικός περιορισμός, ο οποίος δεν ανατρέπεται ούτε εύκολα ούτε γρήγορα.

Μας ασκήθηκε επιπλέον κριτική για το ενδεχόμενο ο τρόπος με τον οποίο αρθρώνουμε τις απαντήσεις μας να απομακρύνει άνδρες συμμάχους με πραγματικό ενδιαφέρον για τις έμφυλες προσεγγίσεις, στον βαθμό που επικαλούμαστε το ζήτημα του προνομίου και δηλώνουμε ευθύς εξαρχής ότι έχει σημασία η θέση από την οποία μιλάς για το ζήτημα των έμφυλων διακρίσεων.

Ένα άλλο ερώτημα αφορούσε το ενδεχόμενο να παραβιάζεται η αρχή της αξιοκρατίας όταν υπάρχει έμφυλη ποσόστωση στη στελέχωση ενός εγχειρήματος. Σε αυτό το σημείο έγινε μία ενδιαφέρουσα συζήτηση αναφορικά με το περιεχόμενο της αξιοκρατίας, δεδομένων των διαφορετικών αφετηριών των υποκειμένων στον σύγχρονο κόσμο. Από πλευράς μας, θέσαμε συγκεκριμένα το ζήτημα της ισόρροπης συμμετοχής με βάση το φύλο ανάμεσα σε άτομα που ήδη έχουν τεκμηριώσει την καταλληλότητά τους για την ανάληψη μίας θέσης (δεν υποστηρίχθηκε δηλαδή μια αδιάκριτη επιλογή γυναικών, μόνο στη βάση του ότι είναι γυναίκες).

Επιπροσθέτως, όμως, διατυπώθηκε το επιχείρημα πως η λογική της αξιοκρατίας πολύ συχνά αναπαράγει τις υπάρχουσες ανισότητες και είναι «τυφλή» προς την προνομιούχα κοινωνική θέση ορισμένων υποκειμένων -εν προκειμένω των ανδρών- και τη διαφορετική ανατροφή τους (για παράδειγμα, η επαφή με την τεχνολογία, τις θετικές επιστήμες και την εκμάθηση χρήσης μηχανημάτων προωθείται κοινωνικά πολύ περισσότερο στους άνδρες απ’ ότι στις γυναίκες). Έγινε αναφορά σε υπαρκτό παράδειγμα ερευνητικού εργαστηρίου για τα κοινά και την ομότιμη παραγωγή, το οποίο δραστηριοποιείται στον τομέα των σύγχρονων τεχνολογιών και των ψηφιακών κοινών, έναν τομέα στον οποίο οι γυναίκες επαγγελματίες είναι σημαντικά λιγότερες. Το εν λόγω εγχείρημα, αναγνωρίζοντας την ανάγκη της ισότιμης συμμετοχής ανδρών και γυναικών στο εσωτερικό του, έχει αποφασίσει τα επόμενα μέλη του να είναι γυναίκες, ακόμη κι αν αυτές τυπικά δεν είναι το ίδιο «άξιες» όσο οι άντρες που θα αιτηθούν για την ίδια θέση.

Τέλος, αναπτύχθηκε ένας προσανατολισμός για τη σύνδεση φεμινιστικών προσεγγίσεων, ΚΑΛΟ και κοινών ως προς τη σημασία ανάδειξης της σφαίρας της κοινωνικής αναπαραγωγής καθώς και των επιπλέον βαρών που συχνά επωμίζονται οι γυναίκες στα πλαίσια της ιδιωτικής/οικογενειακής τους ζωής (ανατροφή παιδιών, φροντίδα ηλικιωμένων, οικιακές εργασίες). Πράγματι, τόσο η ΚΑΛΟ όσο και τα κοινά αναδεικνύουν τη σημασία επανανοηματοδότησης της οικονομίας και της ανάδειξης του σύμπαντος των κοινωνικών αναγκών. Θεωρούμε ότι οι φεμινιστικές προσεγγίσεις στην οικονομία φωτίζουν αθέατες πλευρές και αναδεικνύουν έμφυλες κατανομές ρόλων οι οποίες προωθούν τη συζήτηση για την ΚΑΛΟ και τα κοινά, αλλά και για το ποια οικονομία θέλουμε.

Ωστόσο, θεωρούμε προβληματική μια ουσιοκρατική θεώρηση για την ΚΑΛΟ και τα κοινά ως στρατηγικών για μια θηλυκοποίηση της πολιτικής καθώς υποκρύπτει τον κίνδυνο φυσικοποίησης ορισμένων χαρακτηριστικών ως γυναικείων (π.χ. ευαισθησία, φροντίδα, συνεργατική επίλυση διαφορών).